TỔNG QUAN VỀ HÌNH THÁI THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG DƯỢC LÝ CỦA CHI CISSUS TẠI VIỆT NAM
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Chi Cissus thuộc họ Nho (Vitaceae) bao gồm khoảng 350 loài phân bố ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền. Một số loài như Cissus quadrangularis, Cissus repens và Cissus verticillata đã được nghiên cứu rộng rãi ở nhiều nước và sử dụng trong các chế phẩm. Tại Việt Nam đã xác định được 15 loài thuộc chi Cissus, trong đó Chìa vôi (Cissus modeccoides) được trồng phổ biến và sử dụng trong các phương thuốc cổ truyền. Mục tiêu nghiên cứu: Bài tổng quan tóm tắt và phân tích các thông tin về phân loại thực vật, hóa thực vật và tác dụng dược lý của các loài Cissus tại Việt Nam. Kết quả: Các kết quả nghiên cứu trên thế giới cho thấy trong chi Cissus có nhiều nhóm hợp chất khác nhau, bao gồm flavonoid, triterpenoid, stilben, acid phenolic, saponin, phytosterol và alkaloid. Về tác dụng dược lý, các loài trong chi thể hiện các hoạt tính sinh học như tác dụng giảm đau, hạ sốt, kháng viêm, kháng khuẩn, kháng nấm, chống oxy hóa, hạ đường huyết và gây độc tế bào ung thư. Kết luận: Tổng hợp các thông tin liên quan đến chi Cissus cho thấy đây là chi thực vật có giá trị quan trọng trong nghiên cứu về thực vật học, hóa thực vật và dược lý học.
Từ khóa
Cissus, thực vật học, thành phần hóa học, tác dụng dược lý
Chi tiết bài viết
Bài báo này được cấp phép theo Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Tài liệu tham khảo
1. Liu X.-Q., S. M. Ickert-Bond, L.-Q. Chen and J. Wen. Molecular phylogeny of Cissus L. of Vitaceae (the grape family) and evolution of its pantropical intercontinental disjunctions. Molecular Phylogenetics and Evolution. 2013. 66 (1), 43-53. doi: 10.1016/j.ympev.2012.09.003.
2. Phạm Hoàng Hộ. Cây cỏ Việt Nam, quyển 2. Nhà xuất bản trẻ. 2000. 464-467.
3. Drobnik J. and A. B. de Oliveira. Cissus verticillata (L.) Nicolson and CE Jarvis (Vitaceae): Its identification and usage in the sources from 16th to 19th century. Journal of Ethnopharmacology. 2015. 171 317-329. doi: 10.1016/j.jep.2015.06.003.
4. Beltrame F., A. Ferreira and D. Cortez. Coumarin glycoside from Cissus sicyoides. Natural Product Letters. 2002. 16 (4), 213-216. doi: 10.1080/10.575630290015736.
5. Xu F., H. Matsuda, H. Hata, K. Sugawara, S. Nakamura, et al. Structures of new flavonoids and benzofuran-type stilbene and degranulation inhibitors of rat basophilic leukemia cells from the Brazilian herbal medicine Cissus sicyoides. Chemical and Pharmaceutical Bulletin. 2009. 57 (10), 1089-1095. doi: 10.1248/cpb.57.1089.
6. Thakur A., V. Jain, L. Hingorani and K. Laddha. Improved high-performance liquid chromatographyDAD method for the simultaneous analysis of quercetin and kaempferol in the stems of Cissus quadrangularis Linn. Acta Chromatographica. 2009. 21 (1), 95-103. doi: 10.1556/achrom.21.2009.1.8.
7. Ahmadu A., A. Onanuga and R. Aquino. Flavonoid glycosides from the leaves of Cissus ibuensis Hook (Vitaceae). African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines. 2010. 7 (3), 225-230. doi: 10.4314/ajtcam.v7i3.54780.
8. Hồ Đức Tài and T. T. V. A. Trần Duy Hiền. Megastigmane, alkaloid, flavonoid, and phenolic compounds from Cissus trilobus (Lour.) Merr. Tạp chí Dược liệu. 2024. 29 (3), 149-153. doi:
9. Saifah E., C. J. Kelley and J. D. Leary. Constituents of the leaves of Cissus rheifolia. Journal of Natural Products. 1983. 46 (3), 353-358. doi: 10.1021/np50027a010.
10. Eswaran R., A. Anandan, A. Doss, G. Sangeetha and S. Anand. Analysis of chemical composition of Cissus quadrangularis Linn by GC-MS. Asian j Pharm Clin Res. 2012. 5 (2), 139-40. doi: https://api.semanticscholar.org/CorpusID:96965115
11. Sen M. K. and B. K. Dash. A review on phytochemical and pharmacological aspects of Cissus quadrangularis L. International Journal of Green Pharmacy (IJGP). 2012. 6 (3). doi: 10.4103/0973-8258.104924.
12. Adesanya S. A., R. Nia, M.-T. Martin, N. Boukamcha, A. Montagnac, et al. Stilbene derivatives from Cissus quadrangularis. Journal of Natural Products. 1999. 62 (12), 1694-1695. doi: 10.1021/np9902744.
13. Mehta M., N. Kaur and K. Bhutani. Determination of marker constituents from Cissus quadrangularis Linn. and their quantitation by HPTLC and HPLC. Phytochemical Analysis: An International Journal of Plant Chemical and Biochemical Techniques. 2001. 12 (2), 91-95. doi: 10.1002/pca.569.
14. Gupta M. M. and R. K. Verma. Lipid constituents of Cissus quadrangularis. Phytochemistry. 1991. 30 (3), 875-878. doi: 10.1016/0031-9422(91)85270-A.
15. Tiwari M., P. S. Gupta and N. Sharma. Ethnopharmacological, Phytochemical and Pharmacological review of Plant Cissus quadrangularis L. Research Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2018. 10 (1), 81-90. doi: 10.5958/0975-4385.2018.00014.6
16. Singh G., P. Rawat and R. Maurya. Constituents of Cissus quadrangularis. Natural Product Research. 2007. 21 (6), 522-528. doi: 10.1080/14786410601130471.
17. Yuan Wang, Zhao Rui Zhang and Hongping He. Stilbene C-glucosides from Cissus repens. Journal of Asian Natural Products Research. 2007. 9 (7), 631-636. doi: 10.1080/10286020600979548.
18. Jainu M. and C. S. Devi. In Vitro and In Vivo Evaluation of Free-Radical Scavenging Potential of Cissus quadrangularis. Pharmaceutical Biology. 2005. 43 (9), 773-779. doi: 10.1080/13880200500406636.
19. Nocedo-Mena D., M. González-Ferrara and M. del Rayo Camacho-Corona. Analysis of chemical composition of Cissus incisa leaves by GC/MS. MOL2NET. 2018. 2 (14), 1-4. doi: 10.3390/mol2net-04-06142.
20. Singaravadivel C. and J. Santhanaraj. Gas chromatography and mass spectroscopic determination of phytocompounds in Cissus vitiginea leaf. Der Pharmacia Lettre. 2016. 8 292-297.
21. Thakur A., V. Jain, L. Hingorani and K. Laddha. Phytochemical studies on Cissus quadrangularis Linn. Pharmacognosy Research. 2009. 1 (4). doi: https://api.semanticscholar.org/CorpusID:93201193.
22. Kumar P., K. Dev, K. Sharma, M. Sahai and R. Maurya. New lignan glycosides from Cissus quadrangularis stems. Natural Product Research. 2019. 33 (2), 233-238. doi: 10.1080/14786419.2018.1443099.
23. Das R., S. Kolhe, A. Patil, K. Wadher and M. Umekar. Development and evaluation of transdermal patches with Cissus quadrangularis plant extract. Int. J. Life science and Pharma Res. 2018. 8 (2).
24. Chan Y.-Y., C.-Y. Wang, T.-L. Hwang, S.-H. Juang, H.-Y. Hung, et al. The constituents of the stems of Cissus assamica and their bioactivities. Molecules. 2018. 23 (11), 2799. doi: 10.3390/molecules23112799.
25. Dutta T., A. Paul, M. Majumder, R. A. Sultan and T. B. Emran. Pharmacological evidence for the use of Cissus assamica as a medicinal plant in the management of pain and pyrexia. Biochemistry and Biophysics Reports. 2020. 21 100715. doi: 10.1016/j.bbrep.2019.100715.
26. Sáenz M., M. Garcia, A. Quilez and M. Ahumada. Cytotoxic activity of Agave intermixta L. (Agavaceae) and Cissus sicyoides L. (Vitaceae). Phytotherapy Research: An International Journal Devoted to Pharmacological and Toxicological Evaluation of Natural Product Derivatives. 2000. 14 (7), 552-554. doi: 10.1002/1099-1573(200011)14:7<552::aid-ptr639>3.0.co;2-u.
27. Subramani B. Analysis of potential toxicological, phytochemical and anticancer properties from Cissus quandrangularis. Research Journal of Life Sciences, Bioinformatics, Pharmaceutical and Chemical Sciences. 2018. 4 (3), 94-105. doi: 10.26479/2018.0403.08.
28. Dhanasekaran S. Phytochemical characteristics of aerial part of Cissus quadrangularis (L) and its in-vitro inhibitory activity against leukemic cells and antioxidant properties. Saudi Journal of Biological Sciences. 2020. 27 (5), 1302-1309. doi: 10.1016/j.sjbs.2020.01.005.
29. Suresh P., A. S. Xavier, V. Karthik and K. Punnagai. Anticancer activity of Cissus quadrangularis L. methanolic extract against MG63 Human Osteosarcoma cells–An in-vitro evaluation using cytotoxicity assay. Biomedical and Pharmacology Journal. 2019. 12 (2), 975980. doi: 10.13005/bpj/1724.
30. Mishra G., S. Srivastava and B. Nagori. Pharmacological and therapeutic activity of Cissus quadrangularis: an overview. International Journal of Pharmtech Research. 2010. 2 (2). 1298-1310.
31. Huỳnh Minh Đạo and Bùi Mỹ Linh. Khảo sát độc tính cấp, tác dụng chống viêm và hạ đường huyết của cây Hồ đằng rễ mành (Cissus verticillata (L.) Nicolson & Jarvis). TNU Journal of Science and Technology. 2025. 230 (05), 246 - 253.
32. Beltrame F. L., G. L. Pessini, D. L. Doro, B. P. Dias Filho, R. B. Bazotte, et al. Evaluation of the antidiabetic and antibacterial activity of Cissus sicyoides. Brazilian Archives of Biology and Technology. 2002. 45 21-25.doi: 10.1590/S1516-89132002000100004.
2. Phạm Hoàng Hộ. Cây cỏ Việt Nam, quyển 2. Nhà xuất bản trẻ. 2000. 464-467.
3. Drobnik J. and A. B. de Oliveira. Cissus verticillata (L.) Nicolson and CE Jarvis (Vitaceae): Its identification and usage in the sources from 16th to 19th century. Journal of Ethnopharmacology. 2015. 171 317-329. doi: 10.1016/j.jep.2015.06.003.
4. Beltrame F., A. Ferreira and D. Cortez. Coumarin glycoside from Cissus sicyoides. Natural Product Letters. 2002. 16 (4), 213-216. doi: 10.1080/10.575630290015736.
5. Xu F., H. Matsuda, H. Hata, K. Sugawara, S. Nakamura, et al. Structures of new flavonoids and benzofuran-type stilbene and degranulation inhibitors of rat basophilic leukemia cells from the Brazilian herbal medicine Cissus sicyoides. Chemical and Pharmaceutical Bulletin. 2009. 57 (10), 1089-1095. doi: 10.1248/cpb.57.1089.
6. Thakur A., V. Jain, L. Hingorani and K. Laddha. Improved high-performance liquid chromatographyDAD method for the simultaneous analysis of quercetin and kaempferol in the stems of Cissus quadrangularis Linn. Acta Chromatographica. 2009. 21 (1), 95-103. doi: 10.1556/achrom.21.2009.1.8.
7. Ahmadu A., A. Onanuga and R. Aquino. Flavonoid glycosides from the leaves of Cissus ibuensis Hook (Vitaceae). African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines. 2010. 7 (3), 225-230. doi: 10.4314/ajtcam.v7i3.54780.
8. Hồ Đức Tài and T. T. V. A. Trần Duy Hiền. Megastigmane, alkaloid, flavonoid, and phenolic compounds from Cissus trilobus (Lour.) Merr. Tạp chí Dược liệu. 2024. 29 (3), 149-153. doi:
9. Saifah E., C. J. Kelley and J. D. Leary. Constituents of the leaves of Cissus rheifolia. Journal of Natural Products. 1983. 46 (3), 353-358. doi: 10.1021/np50027a010.
10. Eswaran R., A. Anandan, A. Doss, G. Sangeetha and S. Anand. Analysis of chemical composition of Cissus quadrangularis Linn by GC-MS. Asian j Pharm Clin Res. 2012. 5 (2), 139-40. doi: https://api.semanticscholar.org/CorpusID:96965115
11. Sen M. K. and B. K. Dash. A review on phytochemical and pharmacological aspects of Cissus quadrangularis L. International Journal of Green Pharmacy (IJGP). 2012. 6 (3). doi: 10.4103/0973-8258.104924.
12. Adesanya S. A., R. Nia, M.-T. Martin, N. Boukamcha, A. Montagnac, et al. Stilbene derivatives from Cissus quadrangularis. Journal of Natural Products. 1999. 62 (12), 1694-1695. doi: 10.1021/np9902744.
13. Mehta M., N. Kaur and K. Bhutani. Determination of marker constituents from Cissus quadrangularis Linn. and their quantitation by HPTLC and HPLC. Phytochemical Analysis: An International Journal of Plant Chemical and Biochemical Techniques. 2001. 12 (2), 91-95. doi: 10.1002/pca.569.
14. Gupta M. M. and R. K. Verma. Lipid constituents of Cissus quadrangularis. Phytochemistry. 1991. 30 (3), 875-878. doi: 10.1016/0031-9422(91)85270-A.
15. Tiwari M., P. S. Gupta and N. Sharma. Ethnopharmacological, Phytochemical and Pharmacological review of Plant Cissus quadrangularis L. Research Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2018. 10 (1), 81-90. doi: 10.5958/0975-4385.2018.00014.6
16. Singh G., P. Rawat and R. Maurya. Constituents of Cissus quadrangularis. Natural Product Research. 2007. 21 (6), 522-528. doi: 10.1080/14786410601130471.
17. Yuan Wang, Zhao Rui Zhang and Hongping He. Stilbene C-glucosides from Cissus repens. Journal of Asian Natural Products Research. 2007. 9 (7), 631-636. doi: 10.1080/10286020600979548.
18. Jainu M. and C. S. Devi. In Vitro and In Vivo Evaluation of Free-Radical Scavenging Potential of Cissus quadrangularis. Pharmaceutical Biology. 2005. 43 (9), 773-779. doi: 10.1080/13880200500406636.
19. Nocedo-Mena D., M. González-Ferrara and M. del Rayo Camacho-Corona. Analysis of chemical composition of Cissus incisa leaves by GC/MS. MOL2NET. 2018. 2 (14), 1-4. doi: 10.3390/mol2net-04-06142.
20. Singaravadivel C. and J. Santhanaraj. Gas chromatography and mass spectroscopic determination of phytocompounds in Cissus vitiginea leaf. Der Pharmacia Lettre. 2016. 8 292-297.
21. Thakur A., V. Jain, L. Hingorani and K. Laddha. Phytochemical studies on Cissus quadrangularis Linn. Pharmacognosy Research. 2009. 1 (4). doi: https://api.semanticscholar.org/CorpusID:93201193.
22. Kumar P., K. Dev, K. Sharma, M. Sahai and R. Maurya. New lignan glycosides from Cissus quadrangularis stems. Natural Product Research. 2019. 33 (2), 233-238. doi: 10.1080/14786419.2018.1443099.
23. Das R., S. Kolhe, A. Patil, K. Wadher and M. Umekar. Development and evaluation of transdermal patches with Cissus quadrangularis plant extract. Int. J. Life science and Pharma Res. 2018. 8 (2).
24. Chan Y.-Y., C.-Y. Wang, T.-L. Hwang, S.-H. Juang, H.-Y. Hung, et al. The constituents of the stems of Cissus assamica and their bioactivities. Molecules. 2018. 23 (11), 2799. doi: 10.3390/molecules23112799.
25. Dutta T., A. Paul, M. Majumder, R. A. Sultan and T. B. Emran. Pharmacological evidence for the use of Cissus assamica as a medicinal plant in the management of pain and pyrexia. Biochemistry and Biophysics Reports. 2020. 21 100715. doi: 10.1016/j.bbrep.2019.100715.
26. Sáenz M., M. Garcia, A. Quilez and M. Ahumada. Cytotoxic activity of Agave intermixta L. (Agavaceae) and Cissus sicyoides L. (Vitaceae). Phytotherapy Research: An International Journal Devoted to Pharmacological and Toxicological Evaluation of Natural Product Derivatives. 2000. 14 (7), 552-554. doi: 10.1002/1099-1573(200011)14:7<552::aid-ptr639>3.0.co;2-u.
27. Subramani B. Analysis of potential toxicological, phytochemical and anticancer properties from Cissus quandrangularis. Research Journal of Life Sciences, Bioinformatics, Pharmaceutical and Chemical Sciences. 2018. 4 (3), 94-105. doi: 10.26479/2018.0403.08.
28. Dhanasekaran S. Phytochemical characteristics of aerial part of Cissus quadrangularis (L) and its in-vitro inhibitory activity against leukemic cells and antioxidant properties. Saudi Journal of Biological Sciences. 2020. 27 (5), 1302-1309. doi: 10.1016/j.sjbs.2020.01.005.
29. Suresh P., A. S. Xavier, V. Karthik and K. Punnagai. Anticancer activity of Cissus quadrangularis L. methanolic extract against MG63 Human Osteosarcoma cells–An in-vitro evaluation using cytotoxicity assay. Biomedical and Pharmacology Journal. 2019. 12 (2), 975980. doi: 10.13005/bpj/1724.
30. Mishra G., S. Srivastava and B. Nagori. Pharmacological and therapeutic activity of Cissus quadrangularis: an overview. International Journal of Pharmtech Research. 2010. 2 (2). 1298-1310.
31. Huỳnh Minh Đạo and Bùi Mỹ Linh. Khảo sát độc tính cấp, tác dụng chống viêm và hạ đường huyết của cây Hồ đằng rễ mành (Cissus verticillata (L.) Nicolson & Jarvis). TNU Journal of Science and Technology. 2025. 230 (05), 246 - 253.
32. Beltrame F. L., G. L. Pessini, D. L. Doro, B. P. Dias Filho, R. B. Bazotte, et al. Evaluation of the antidiabetic and antibacterial activity of Cissus sicyoides. Brazilian Archives of Biology and Technology. 2002. 45 21-25.doi: 10.1590/S1516-89132002000100004.